Natuurvriendelijke oevers (NVO’s) zijn veel meer dan alleen mooie stukjes groen langs het water. Ze verbeteren de waterkwaliteit, versterken de biodiversiteit én maken het watersysteem weerbaarder tegen klimaatverandering. Toch worden ze nog lang niet overal toegepast. Daar wil waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) verandering in brengen.  

Met de stimuleringsregeling ‘KRW in de goede stedelijke waterbeheerpraktijk’ (2025-2027) gaat AGV actief op zoek naar de meest kansrijke plekken om NVO’s aan te leggen. Het doel? Gemeenten inspireren én stimuleren om hiermee aan de slag te gaan. De geselecteerde locaties zijn plekken waar een NVO het meeste effect heeft én waar je echt het verschil kunt zien: van kale houten beschoeiing naar biodivers begroeide oever. Zo ontstaan er voorbeeldprojecten die anderen aanzetten tot actie — en bouwen we samen aan een netwerk van natuurvriendelijke oevers dat bijdraagt aan de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). 

Waarom NVO’s? 

Natuurvriendelijke oevers zijn op basis van de metingen in ons eigen beheergebied effectief als het gaat om het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit, onderwatervegetatie en leefgebied voor soorten. Daarom ligt de focus van de regeling op deze typen oevers. Andere vergroening, zoals drijvende oevers of groene kades, helpt wel mee aan biodiversiteit boven water, maar draagt niet of nauwelijks weinig bij aan waterplanten onder de waterlijn, en daarmee ook niet aan de waterkwaliteit. Drijvende objecten kunnen zelfs een negatief effect hebben, omdat ze onderwaterplanten overschaduwen. Die vallen daarom buiten deze regeling. Wel staan we dergelijke initiatieven in uitzonderlijke gevallen toe, op plekken waar door andere initiatiefnemers de wens is tot vergroening en niets anders mogelijk is, zoals bij de cultuurhistorische stenen grachten van Amsterdam. Gelukkig liggen er in veel gemeenten volop kansen. Denk bijvoorbeeld aan houten beschoeiingen naast een groenstrook (zie foto hieronder): de perfecte plek om een flauw talud aan te leggen dat wél bijdraagt aan zowel biodiversiteit als waterkwaliteit. 

Hoe selecteert AGV geschikte locaties? 

Niet elke plek is even geschikt. Daarom heeft AGV een duidelijke, onderbouwde aanpak ontwikkeld met vaste beoordelingscriteria. De selectie gebeurt op basis van bureau onderzoek en onze eigen meetdata, zoals metingen van waterplanten en de chemische waterkwaliteit en informatie over het watersysteem en beheer. Zie het schema hieronder. Locaties worden daarnaast individueel beoordeeld op basis van de lokale situatie en mogelijkheden, en dus niet in vergelijking met elkaar. 

 De beoordeling verloopt in drie stappen: 

1. Analyse van de huidige situatie 

• Vegetatie & habitat: Is de watergang geschikt voor planten en dieren? En als er geen vegetatie is — waar ligt dat dan aan? 
• Oeverstructuur: Is er genoeg ruimte voor een flauw talud (minimaal 1:4) en een onderhoudspad voor onderhoudsmaterieel? 
• Obstakels: Zijn er bijvoorbeeld bomen die het beheer bemoeilijken, of de oever overschaduwen? 
• Beheer & onderhoud: Wordt er (te) intensief gemaaid? Wie is verantwoordelijk voor het onderhoud? 
• Schaal & budget: Kleine locaties zijn vaak – maar niet altijd – sneller en goedkoper te realiseren. 

 2. Kansen voor verbetering van de waterkwaliteit 

Er wordt gekeken naar de Ecologische Kwaliteitsratio (EKR): hoe is de huidige toestand, en is er op basis van het gestelde KRW-doel ruimte voor verbetering? Dit geeft een goed beeld van de potentiële waterkwaliteitswinst. 

 3. Samenhang met omliggend watersysteem 

Een NVO heeft het meeste effect als deze verbonden is met een nabijgelegen KRW-waterlichaam. Barrières zoals duikers van meer dan 30 meter lengte of lozingen kunnen de effectiviteit van waterkwaliteitsverbetering belemmeren. Hoe directer de wateruitwisseling, hoe groter de positieve impact! 

 💡 Let op: elke locatie wordt beoordeeld binnen haar eigen context. Soms is er ruimte voor maatwerk of een creatieve oplossing, bijvoorbeeld door: 

• Het maaibeheer aan te passen volgens het Ecologisch Werkprotocol (EWP)
• Bomen of obstakels te verplaatsen
• Lange duikers op te knippen in kleine duikers met open stukken sloot ertussen of te voorzien van luchtroosters. Deskundige ecologen en hydrologen van AGV spelen hierin een belangrijke adviserende rol. 

Welke methode je kiest, hangt af van de locatie en situatie. AGV denkt hierin graag mee, neemt hierin een coördinerende rol en zal de vooropname (nulmeting) uitvoeren. Vervolgens zal AGV gemeenten meenemen in de kennisdeling en hoe zij bij eigen, nieuwe NVO projecten de effectmonitoring zelf kunnen uitvoeren.

En hoe zit het met de effectbeoordeling? 

Je wilt natuurlijk weten of je investering ook echt resultaat oplevert. Gelukkig hoeft effectmeting helemaal niet ingewikkeld of duur te zijn. Er zijn laagdrempelige manieren om de ecologische effecten van NVO’s inzichtelijk te maken. 

 Eenvoudige monitoringmethoden: 

• 📸 Fotomonitoring: Door op vaste punten vóór en na de aanleg foto's te maken, zie je visueel wat er verandert. 
• 🌱 Soortenlijsten: Laat vrijwilligers of medewerkers soorten tellen – van planten tot insecten en amfibieën. 
• ✅ QuickScan biodiversiteit: Gebruik een gestandaardiseerde checklist om te beoordelen of een oever voldoet aan ecologische richtlijnen. 
• 📲 Citizen science (participatieve monitoring): Betrek omwonenden bij het verzamelen van data via apps, zoals https://www.waterdiertjes.nl/ of het monitoren van water- en oeverplanten via http://www.eyeonwater.nl/. Leuk, leerzaam én verbindend. 

 Welke methode je kiest, hangt af van de locatie en situatie. AGV denkt hierin graag mee en neemt een coördinerende rol. 

 Samen maken we het verschil 

Met een slimme aanpak én praktische monitoring zorgen we ervoor dat natuurvriendelijke oevers niet alleen goed worden aangelegd, maar ook zichtbaar bijdragen aan een gezonder watersysteem. Zo bouwen we samen, stap voor stap, aan een klimaatbestendige, gezonde leefomgeving voor mens en natuur. 

Meer informatie over natuurvriendelijke oevers in stedelijk gebied 

Tips voor kostenbesparing bij aanleg en beheer NVO 

Voorbeelden van NVO-projecten bij twee gemeenten 

Waar komt een natuurvriendelijke oever het best tot zijn recht? 

Do’s en don’ts in ontwerp en aanleg natuurvriendelijke oever 

Het maaien en onderhouden van een natuurvriendelijke oever 

Leidraad Natuurvriendelijke oevers in stedelijk gebied